दूर पर्यंत जाईल तो विषय निघाला तर

अनुवादीत

लोक अकारण निमत्त विचारतील उदासीनतेचं
विचारतील कारण तुझ्या बेचैन होण्याचं
बोटं दाखवतील सोडलेल्या तुझ्या केसांकडे
दृष्टी लावून पहातील व्यतीत झालेल्या काळाकडे
पाहून कंकणाकडे काही करतील पोटात मळमळ
पाहून थरथरत्या हाताला करतील काही खळखळ

होऊन आततायी ताने देतील अनेक
बोलण्या बोलण्यात करतील माझा उल्लेख
नको होऊस प्रभावित त्यांच्या बोलण्यावर
समजून जातील पाहूनी छ्टा तुझ्या चेहर्‍यावर
नको विचारू प्रश्न त्यांना काही झाले तर
नको बोलूंस त्यांच्याकडे माझ्या विषयावर

दूर पर्यंत जाईल तो विषय निघाला तर

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

एका लग्नाची ऐकीव गोष्ट

एका लग्नाची ऐकीव गोष्ट.
(गद्य,पद्य वेचे.)

तू मला पहायला आला होतास
सफेद प्यॅन्ट अन सफेद फुल शर्ट
काळा सावळा असलास तरी दिसलास स्मार्ट

तू नेसली होतीस अंजरी साडी
ब्लाऊझवर होती नक्षी वाकडी तिकडी
गोरीपान होतीस अन दिसलीस फाकडी

मी कांदेपोहे घेऊन आले होते
तू मान खाली करून बसला होतास
दोन चमचे खाल्यावर वर बघून हसलास
उजव्या गालावरच्या खळीमुळे मोहक दि़सलास

जाताना मी गेलो पोपटाच्या पिंजर्‍या जवळ
तुच पोपटाला विचारत होतीस कोण रे तो?
पोपट मला म्हणाला चोर चोर
ते ऐकून तू जोरात हसलीस

मी मनात म्हणाले होते
माझं हृदय चोरणारा तूच तो चोर
तुझा चेहरा पाहून माझ्या हसण्यावर
माझा मीच घातला चटकन आवर

मी रागावलो नसतो अजीबात तुझ्यावर
का नाही सांगीतलास तुझ्या मनातला विचार
मला ते ऐकायला आवडलं असतं
तुझं मनही मोकळं झालं असतं

तुला सोडायला मी बसस्टॉपवर आले
तू खिडकी जवळ बसला होतास
लाजून माझ्याकडे बघत नव्हतास
कंडक्टरने बेल दिली

तू माझ्याकडे मान वळवून
बाय बाय म्हणालास
आणखी एकदोनदा मान वळवून
माझ्याकडे बघीतलं असतंस
तर ते मला आवडलं असतं

पसंती नापसंतीचे सोपास्कार झाले
चांगला मुहूर्त पाहून आपले लग्न ठरले
लग्न झाले आणि मी तुझ्या घरी आले
मी बंगल्यातून आले अन तुझ्या चाळीत रमले

हनीमुन आपण घरीच केला
बाहेर जायला परवडत नाही
असं म्हटलं होतं मी तुला
तुझा निरागस,तृत्प चेहरा
सगळं सांगून गेलं मला
काहीही म्हणाली असतीस
तर मला आवडलं असतं

त्या रात्री कपातून दुध घेऊन आलीस
मी तुझ्या जवळ आलो आणि
तू मला लागलीच म्हणालीस
आधी तो दीवा मालवा
आणि मी दीवा मालवला

आपलं मिलन झालं
मी सुखावले होते
अन तू घोरत पडला होतास
तू दीवा मालवला नसतास
तरी ते मला आवडलं असतं

मी तुझ्या अंगावर पांघरूण घातलं
अन मला विश्वाचं रहस्य कळलं
पहाटे जागा होऊन तू
मला जागवून म्हणालास
पांघरूण नसतं घातलंस
तर ते मला आवडलं असतं

मी तुझ्या कानात तेव्हा पुटपूटलो होतो
मी तुझं मलमली तारूण्य
माझ्या अंगावर पांघरलं असतं
आणि तुझ्या मोकळ्या केसात
मला गुंतवून घेतलं असतं

तू कुस वळवलीस आणि
तोंडातल्या तोंडात पुटपूटलीस
तुम्ही सर्व पुरूष एक सारखे
तू न पुपूटता सांगीतलं असतंस
तरी ते मला आवडलं असतं

स्त्री ही क्षणाची पत्नी
अन अनंत काळाची माता
हे त्याच वेळी मला कळलं
तू मला म्हणालीस पण
प्यार से भी ज़रूरी कई काम हैं
प्यार सब कुछ नहीं ज़िंदगी के लिए

माझी आई तुला जाच करायची
तू मला कधीही हे भासवलं नाहीस
तुम्ही सर्व बायका एक सारख्या
उद्या माझ्या सुनेला तू तेच करणार
असं म्हणून तुला नाराज करायला
मला मुळीच आवडलं नसतं

प्रेम विवाहात आणि जुळवलेल्या लग्नात
वेगवेगळं असतं प्रचंड थ्रील
जुळवलेल्या लग्नात अनोळखी
व्यक्तीला आपसलंसं करून
घेण्यात निराळच असतं फिल
संसार सुखी होण्यासाठी नक्कीच
समजदारीचं असावं लागतं डील

सांगावं लागतं अगदी स्पष्ट
काहींना असलं लग्न वाटतं इष्ट
आणि म्हणून अशीच ही असते
अशा लग्नाची ऐकीव गोष्ट

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १५ समाप्ती)

गुरूनाथच्या अंतीम आठवणी.

सोनचाफ्याच्या फुलाचं झाड पडलेलं पाहिल्यानंतर त्या दिवसापासून गुरूनाथ फारच विक्षीप्त वागू लागला. सकाळी सोनचाफ्याची फुलं सुम्याच्या फोटो समोर ठेवता येत नाहीत म्हणून खट्टू व्हायचा.कधी कधी तो दिवसातून दोन तीन वेळा आंघोळ करायचा.सकाळी जेवला असताना जेवलोच नाही म्हणून मदतनीसाकडून परत जेवणाचं ताट मागवायचा.त्याने जेवल्याची आठवण करून दिली तर त्याच्याशी वाद घालायचा.फार्मसीत कामावर जाण्यासाठी म्हणून सकाळीच जाण्याची तयारी करायचा. कधी कधी निपचीत पडून असायचा.

खरंच ही व्याधी मेंदूच्या संबंधाने असल्याने त्या व्याधीतला खिचकटपणा समजणं महाकठीण.एरव्ही नॉर्मल वागणारी व्यक्ती एकाएकी अशी का वागते? हे वागणं मुद्याम म्हणून तर नसतं ना?असं कधी कधी इतरांना वाटणं स्वाभाविक असतं.त्यामुळे व्याधी असलेल्या माणसाशी वाद घालणं,त्याची खिल्ली उडवणं, त्याला उघड उघड वेडा म्हणून संबोधणं,त्याच्याकडे जाणूनबूजून दुर्लक्ष करणं असे प्रकार होऊ शकतात.

आपल्या घरात गुरूनाथ एकटाच असल्याने आणि त्याच्या मदतनीसाला त्याच्याशी कसं वागावं हे समजावून सांगीतलं गेलं असल्याने गुरूनाथची तितकी हेळसांड होत नव्हती.पण त्याला म्हणजे, त्याचा मदतनीसाला, त्याच्यावर लक्ष ठेवून रहायला सतत कसं शक्य होणार? अकीकडे गुरूनाथने बाहेर परसात जाऊन माडाच्या झाडाखालच्या पाथरीवर उभं राहून विहीरीतून म्हणजे बावीतून कळश्या,कळश्या पाणी काढून आंघोळ करण्याचं एक नवीन फॅड काढलं होतं.बावीतून कळशीने पाणी काढून त्याच्या अंगावर रीती करायला मदतनीसाला सांगायचा.कधी कधी त्याच्या नावाने त्याला हाक न मारता त्याला सुम्या संबोधून बोलायचा. का कुणास ठाऊक त्याला जुन्या लहानपणाची आठवण येउन तो तसा वागायचा.?असं बरेच दिवस चाललं होतं.

आजची ही घटना मात्र भयंकर होती.नेहमी प्रमाणे सकाळी उठून गुरूनाथ अगदी नॉर्मल वागत होता. त्याच्या मदतनीसालाही क्षणभर नवल वाटलं होतं.रात्री दोघेही नेहमी प्रमाणे जेवण करून झोपले. गुरूनाथने झोपण्यापूर्वी सुम्याची डायरी उघडून बरीच पानं चाळीत वाचत बसला होता.आणि वाचता वाचता त्याला डुलकी लागली असावी.त्याच्या मदतनीसाने ती डायरी काढून घेऊन त्याच्या अंगावर पांघरूण घालून दिवा काढला.आणि आपण स्वतः झोपायला गेला.

मध्य रात्री गुरूनाथ न आवाज करता उठला आणि मागचं दार उघडून परसात गेला.त्याला आंघोळ करावी असं वाटलं.अंगावरचे कपडे काढून पंचा नेसून स्वतः कळशीने पाणी काढून माडाच्या झाडाखालच्या पाथरीवर उभा राहून स्वतःच्या डोक्यावर कळशी पालथी करीत होता.मध्य रात्रीची वेळ होती.सगळं कसं सामसुम असल्याने त्याच्या ह्या आंघोळीच्या हालचालीची कुणाला जाग आली नाही.

त्यानेच स्वतः दोन तीन कळशा विहीरीतून काढून आपल्या डोक्यावर उपड्या केल्या.नंतर त्याला काय वाटलं कुणास ठाऊक.कळशी परत विहीरीजवळ नेऊन सुम्या कळशी भरून आणून आपल्या अंगावर ओतील याची वाट बघत बसला.ती येत नाही असं पाहून,सहाजीक ती कशी येणार याचं तो भान विसारला,त्याने दोनदा सुम्या, सुम्या अशी साद दिली.तिची प्रतिक्रिया येत नाही असं पाहून तो तसाच ओल्या पंचानीशी विहीरीजवळ गेला. सुम्या जवळपास दिसत नाही असं पाहून तो जरा घाबरला. सुम्या विहीरीत तोल जाऊन पडली तर नाही ना? असा संशय येऊन तो विहीरीत डोकावून पहायला गेला.

एक हात रहाटावर आधारासाठी ठेवून तो विहीरीत पाहू लागला.रहाट एकदम फिरला आणि बहुतेक त्याचा तोल गेला आणि तो विहीरीत पडला.विहीरीत नुकत्याच आलेल्या वादळाने खूप पाणी भरलं गेलं होतं.गुरूनाथला पोहता येत नसल्याने तो गटंगळ्या घेऊ लागला आणि सरळ विहीरीच्या तळाशी गेला असावा.

त्याचा मदतनीस सकाळी उठून पहातो तर गुरूनाथ आपल्या अंथरूणावर त्याला दिसला नाही.तो घाबरला.कारण गुरूनाथ अगदी सकाळी कधीच उठत नसायचा.
लगबगीने त्याने घरात त्याची शोधाशोध केली.कुठेच गुरूनाथ त्याला दिसला नाही.म्हणून तो बाहेर परसात आला.त्याला गुरूनाथचे कपडे विहीरीच्या कठड्यावर दिसले.मदतनीस आता मात्र खूपच घाबरला. मोठं धारिष्ट करून तो विहीरी जवळ आला आणि गुरूकाका,गुरूकाका म्हणून जोराने त्याला साद देत राहिला.

आणि शेवटी वाकून त्याने विहीरीत डोकावून पाहिलं.गुरूनाथची बॉडी त्याला तरंगताना दिसली.तो खूपच घाबरला.त्याने आजुबाजूच्या लोकाना बोलावून सगळा प्रसंग दाखवला.लोक पटकन जमा झाले.गुरूनाथची बॉडी विहीरीतून बाहेर काढली.लोकानी मदत केली.सुम्याच्या मुलीला एकाने फोन केला.तिला सर्व हकीकत फोनवर सांगीतली.तिने लागलीच निघते म्हणून सांगीतलं.स्वतःची गाडी घेऊन ती,तिचा नवरा आणि मुलगा तातडीने निघाली.तोपर्यंत गुरूनाथची बॉडी जमीनीवर लेटून ठेवली होती.ही मुंबईहून मंडळी आल्यावर सर्व हालचालीना सुरवात झाली.त्याच्या अंगाभोवती ठेवलेल्या फुलामधे सोनचाफ्याची फुलं निक्षून होती.मिळतील तेव्हडी फुलं बाजारातून आणली होती.
गुरूकाकाचे अंत्यसंस्कार सुम्याच्या जावयाने केले.आणि अशा तर्‍हेने ह्या कथेची दुसरी मुख्य भुमिका संपुष्टात आली.गुरूनाथचं आयुष्य असं गेलं होतं की ह्यावेळी सुरेश भटांच्या त्या दोन ओळी आठवतात,

इतकेच मला जाताना सरणावर कळले होते-
मरणाने केली सुटका जगण्याने छळले होते !

दुसर्‍या दिवशी गुरूनाथच्या मदतनीसाने गुरूकाकाच्या अंथरूणाखालची सुम्याची डायरी सुम्याच्या मुली जवळ दिली.ती डायरी चाळताना तिला एक चिठ्ठी सापडली.त्या चिठ्ठीत गुरूनाथाने सुम्याच्या मुलीला उद्देशून मजकूर लिहीला होता.

त्याने लिहीलं होतं.माझं काही खरं नाही.मला आता जगायचा कंटाळा आला आहे.माझी प्रकृतीपण मला साथ देत नाही.दुसर्‍यावर पुर्णपणे अवलंबून रहाण्याची पाळी यापुढे मला देवाने देऊ नये.हे माझं घर मी तुझ्या नावावर केलं आहे.साखरदांडे वकीलांकडे जाऊन त्यांच्या कडून कागद-पत्र माग. मी आवश्यक त्या सर्व सह्या केल्या आहेत.

तुझं मुंबईत वास्तव्य असे तोपर्यंत ह्या दोन्ही घरासाठी हवं तर एखादा केअर-टेकर ठेव.पुढे ज्यावेळी तुला इथे येऊन रहायची इच्छा होईल त्यावेळी येऊन रहा.
सोनचाफ्याच्या रोपट्याला नियमीत पाणी देऊन जगायची आणि वाढू द्यायची योजना कर.तू इथे रहायला आलीस आणि सोनचाफ्याला फुलं यायला लागली की रोज एकतरी फुल काढून तुझ्या डोक्यात माळ. तुझी आई तेच करायची.

सुम्याची मुलगी ही चिठ्ठी वाचताना दुखं गाळीत होती.तिला तिच्या बाबांची,आईची आणि गुरूकाकाची आठवण येत होती.आणि सोनचाफ्याच्या उमळून पडलेल्या झाडाची पण.

त्या संध्याकाळी सुम्याच्या मुलीने आईची डायरी चाळायचं ठरवलं.बर्‍याच पानावर आईच्या कविता होत्या ती ती पानं वाचायचं ठवलं.
एका पानावर सुम्याला मुलगी झाली ह्याचा आनंद होऊन सुम्याने लिहलं होतं.

असावी मुलगी एक तरी

व्हावी एक तरी मुलगी
असे आल्याने प्रत्यंतर
मुली शिवाय कसले जीवन
अन नसे कसले गत्यंतर
करावी तिच्यावर एव्ह्डी प्रीती
की जग फिरावे तिच्या भोंवती

जन्माने असेल जरी ती बाई
करू नका गैरसमज काही
क्षणात ती हंसे अन क्षणात ती रुसे
विचारपूस करण्याची करू नका घाई
नाही सांगणार ती मनातले काही

असे ती गोड अन प्रेमळ
अन असे ती हुषार सोज्वळ
मन,बुद्धी अन मृदू हृदयाची
असे ती मुर्तीमंत त्रिवेणी संगमाची

उमले ती कळी बनून
अन
फुलते ती फूल बनून
बालपणाच्या बहरातून
सुगंध दरवळे चोहिकडून

विकसूनी होई जणू सुंदरी
उमलते ती अपुली कळी
होऊनी माता भविष्यातली
उघडी रहस्य निसर्गाचे

उरी धरूनी त्या देवदुतासी
सांगे अपुल्या लोचनातूनी
तिच करीते जीवनऊत्पत्ती

म्हणून वाटे
असावी एक तरी मुलगी
करावी तिच्यावर एव्ह्डी प्रीती
की जग फिरावे तिच्या भोंवती

बहुतेक गुरूकाकाला संभोधून खालील ओळी लिहिल्या असाव्या असं सुम्याच्या मुलीला वाटलं.

विसरलास जरी तू मला
हक्क आहे तो तुझा
मी तर केली प्रीति तुजवरती
नको विचारू कारण मला

अंधकाराशी आता माझी प्रीति जडली
नजरेला आता प्रतीक्षेची संवय जडली
न्याहाळू दे वाट तुझी जीवनभर मला

आठवतो तो क्षण अजूनी मला
जेव्हा भेटले मी तुला
एक इशारा होऊन गेला
हात मिळाले शब्द दिला
पहाता पहाता दिन संपला
त्या समयाची स्मृति अजूनी
जाईन कशी मी विसरूनी

गगन समजे चंद्र सुखी चंद्र म्हणे तारे
लाटा सागराच्या म्हणती सुखी असती किनारे
दुःखामधे सुख लपलेले असते साजणा रे!

हे सर्व वाचून झाल्यावर सुम्याची मुलगी खूपच भावनावश झाली.

जीवन ह्यांना कळले हो!
मी पण ह्यांचे सरले हो!
ह्या कवी बोरकरांच्या दोन ओळीची तिला आठवण आली.

काही लोक म्हणत होते की गुरूनाथाने आत्महत्या केली,जीव दिला.तर काही म्हणत होते तो तोल जाऊन विहीरीत पडला.शेवटी, काय खरा सत्य प्रकार झाला हे फक्त नियतीलाच माहीत,कारण तीच जन्मास आणते तीच मरण देते आणि प्रत्येकासाठी सुरवातीपासून शेवटपर्यंत आपली एक कथा तीच तयार करते. असंच म्हणावं लागेल.

तेव्हा
ही ‘साठा उत्तराची कहाणी,पाचा उत्तरी सुफळ संपूर्ण.

श्रीकृष्ण सामंत {सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १४ )

त्या चक्रीवादळाच्या आठवणी

ते पावसाळ्याचे दिवस होते.कोकणातला पाऊस म्हणजे त्याबद्दल न विचारलेलं बरं.एकदा कोसळायला लागला मग एक दोन दिवसात उतार यायचं नाव नाही.ह्यावेळीही असंच झालं.त्यात चक्री वादळाचा संभव आहे असा हवामान खात्याने अंदाज दिला होता.काळ्या कुट्ट ढगानी आकाश पूर्णपणे झाकलं गेलं होतं. दुपारी बारा वाजता रात्रीचे बारा वाजले की काय असं भासत होतं.पाऊस धरून होत्ता पण कोसळत नव्हता. म्हणतात ना वादळापूर्वीची शांतता तसं अगदी शब्दश: वाटत होतं.

गुरूनाथचं मन चलबीचल होत होतं.कोकणातली वादळं त्याने अनुभवली होती.सर्व साधरणपणे बांधलेल्या घरांची छप्परंच उडून जातात.गुरूनाथच्या आळीतली घरं मंगळोरी कौलाची होती.ह्या घरांची छप्परं त्यामानाने मजबूत असतात.परंतु,काही वेळा माडावर सुकलेली पानं,झापं,जर नीटपणे माडावर बांधली नाहीत तर ती अशावेळी वादळ्याच्या वार्‍याने उडून कधीकधी घराच्या छप्परावर पडून,आदळून,बरीच कौलं फुटतात. त्यामुळे घरात पावसाचं पाणी लीक होऊ शकतं.गुरूनाथच्या आणि लगेचच असलेल्या सुम्याच्या घराला तो धोका नव्हता.
दुसरा धोका म्हणजे काही खूप वर्षाची झाडं मुळासकट ऊळमळून पडतात.काही अगदी जूनी झालेली माडाची झाडं ह्याला अपवाद नसतात.ती पण काळजी गुरूनाथला नव्हती.

मग गुरूनाथ चलबीचल का झाला होता?त्याचं कारण तो लहान असताना असंच चक्री वादळ येणार होतं. परंतु,ते दीशा बदलून पुन्हा अरबी समुद्रात फिरलं.पण त्या वादळाचा असर त्यावेळी कोकणात झाला होता.गुरूनाथला आज ते दिवस आठवले.
गुरूनाथ सुम्याचे ते शाळकरी जीवनाचे दिवस होते.कोकणातल्या पावसाने गुरूनाथ नेहमीच भारावून जात असे.
गुरूनाथ आणि सुम्याने बंदराच्या दिशेने पावसाची मजा लुटायला जायचं ठरवलं होतं.घरी कुणालाच त्याचा पत्ता नव्हता.पण बंदरावर फिरायला न जाता मांडवीवर गेले होते.बरेच लोक पावसाची मजा लुटायला मांडवीवर आले होते.
संध्याकाळ होता होता बराच काळोख झाला होता.त्याचं मुख्य कारण आकाश ढगानी व्यापलेलं होतं.एवढा काळोख झाला की जणू काही रात्र झाली होती.आणि एकदम जोराची सर आली.सर्वजण पावसापासून
आडोसा घ्यायला पळत सुटले.गुरूनाथ आणि सुम्या एका गुलमोहरच्या झाडाखाली आडोश्यासाठी धावपळत येऊन थांबले.तेव्हड्यात आणखी एक पावसाची सर जोरात आली.भिजायला होऊ नये म्हणून सुम्या गुरूनाथला चिपकून उभी राहिली.पावसाची सर ओसरल्यावर ती दोघं ओले चिंब कपडे जमेल तेव्हडे हातानी पिळून घरी यायला निघाले.

घरी येईपर्यंत अंगावरचे कपडे बरेचसे सुकले.रात्री जेऊन त्याच कपड्यानीशी दोघंही झोपली.सकाळी उठल्यावर सुम्याला सडकून ताप आला होता.भिजल्यामुळे ताप आल्याने संधाकाळपर्य़ंत ताप काढला. दुसर्‍या दिवशी सुम्याने गुरूनाथला ही सर्व हकीकत सांगीतली.घरी कुणालाच न कळल्याने दोघेही बालबाल वाचले.ही सर्व घटना सुम्याच्या ध्यानात बरेच वर्षानी परत आली होती.त्यावर तिला काही ओळी सुचल्या त्या तिने डायरीत लिहून ठेवल्या होत्या.
त्या आठवणी यायला आणि गुरूनाथने डायरीचं ते पान उघडायला योगायोगच आला होता.तिने लिहिलेले ते कवन तो वाचत होता.आणि भारीच चलबीचल झाला.सुम्याने लिहिलं होतं,

अवघ्या आयुष्यात कशी मी विसरू?
ती पावसातली रात्र
अंतरी करूनी झंझावात
विदारक करणारी ती रात्र
कशी मी विसरू?

विद्युलता पाहूनी भयभीत होऊनी
ते माझे तुला बिलगणे
आणि लज्जेने चूर होऊनी
ते सहजच तुला चिपकणे

ना पाहिली ना ऐकीली अशी
ती विक्षिप्त रात्र
कशी मी विसरू?

चिंब झालेला पदर मी
जो लिपटलेला होता
जळजळीतसा नजरेचा बाण
जो मी फेकला होत्ता
पेटलेल्या पाण्याला लागलेली
ती मनोभावनेची रात्र
कशी मी विसरू?

यौवनातल्या सुंदर स्वपनाची
ती एक परिणती होती
गगनातून उतरलेल्या रात्रीची
ती एक रात्र
कशी मी विसरू?

गुरूनाथ ही तिची कविता वाचून अचंबीत झाला.सुम्या काव्यात किती सुंदर लिहिते ह्याचं त्याला नवल वाटलं नाही.कॉलेजात शिकत असताना ती साह्यित्यात जास्त दिलचस्पी घ्यायची.

बाहेर पाऊस कोसळायला लागला होता.गुरूनाथने डायरी बाजूला ठेवून मागच्या दारी आला.वारा सुसाट वहात होता.माडाची झाडं एव्हडी हलत होती की एका झाडाचा शेंडा दुसर्‍या झाडाच्या शेंडयाला आपटणार नाही ना? अशी भीती वाटत होती.रात्री बारा वाजेपर्यंत गुरूनाथ जागा होता.नंतर अंथरुणात स्वतःची गुठली करून पांघरूण ओढून घेऊन झोपला होता.काय होईल ते झाडांचं नुकसान उद्या पाहू असं मनात आणून तो झोपला होता.

वादळ शांत झाल्यावर पाऊसही कमी झाला होता.सकाळी उजाडल्यावर वादळाने केलेली करामत जो तो आपल्या परसात जाऊन पहात होता.बरीच झाडं मुळासकट उमळून पडली होती.माडासारख्या खोल मुळं असलेल्या झाडांचं एव्हडं नुकसान झालं नव्हतं.पण गुरूनाथच्या परसात धक्का बसण्यासारखी घटना घडली होती.
त्याचं सोनचाफ्याचं झाड मुळासकट उपटून आडवं झालं होतं.

हे पाहून गुरूनाथ अक्षरश: हंबरडा फोडून रडला.त्त्याच्या जगाचा अंत झाला असंच त्याला वाटत होतं. त्याच्या डोळ्यासमोर सुम्या आली.हे काय चालंय हे त्याला कळेना.सुम्या गेली.आता हे सोनचाफ्याचं झाडही गेलं.आता सर्व संपलं आहे.असं त्याला वाटलं.त्याने त्याच्या मदतीनीसाला बोलावून दोन आणखी गड्यांच्या मदतीने ते झाड बाजूला केलं.दुसर्‍या दिवशी बाजारात जाऊन त्याने एक सोनचाफ्याचं रोपटं आणलं आणि त्याच जागी उगवण्यासाठी पुरलं.रोज त्या रोपट्याला तो पाणी घालायचा.

सुम्याच्या मुलीने वादळानंतर गुरूकाकाच्या खुशालीसाठी फोन केला होता.तिला ही गुरूनाथने सोनचाफ्याच्या झाडाबद्दल तिला सांगीतलं.तिला ते ऐकून फारच वाईटवाटलं.आपण पुढच्या आठवड्यात कोकणात येते असं तिने गुरूकाकाला सांगीतलं.सुम्याच्या मुलीची कोकणात आल्यावर गुरूकाकाशी जेव्हा भेट झाली तेव्हा तो तिच्या मांडीवर डोकं ठेवून खूप रडला.गुरूकाकाला तिने समजावलं.आपल्याबरोबर मुंबईला येतोस काय म्हणून त्याला तिने विचारलं.पण आता आपण जास्त जगाणार असं वाटत नाही. जगण्यासारखं काही राहिलं नाही.असं तिला आवर्जून सांगीतलं.एक आठवड्याची त्याला कंपनी देऊन सुम्याची मुलगी पुन्हा मुंबईला गेली.

श्रीकॄष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १३ )

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १३ )

सुम्याच्या पश्चात येणार्‍या आठवणी

गुरूनाथ आपले दिवस असेच घालवीत होता.सकाळी उठून सोनचाफ्याची फुलं प्रत्येकाच्या फोटो समोर ठेवायची.आता त्यात सुम्याच्या फोटोची भर पडली होती.पहिले काही दिवस तिच्या फोटोला फुलं वहाताना गुरूनाथ खूपच भावनावश व्हायचा.फुलं वहाण्याच्या निमीत्ताने रोज सकाळी त्याला सुम्याचा चेहरा दिसायचा आणि तो पाहून घळघळा रडायचा.कधी कधी तिच्या फोटोसमोर ठाण मारून बसायचा. मग त्याचा मदतनीस त्याच्या जवळ येऊन त्याला समजूत घालून सांगायचा.
डॉक्टरानी त्या मदतनीसाला सांगीतलं होतं की तू त्याच्यावर ओरडू नकोस.त्याची समजूत घाल.कारण अशा व्याधीने आजारी असलेली माणसं त्यांच्या स्मृतीत येणारी माणसं जीवंत आहेत असंच वाटत असतं.ती ह्या जगात नाहीत असं जरी आपण त्यांना समजावून सांगीतलं तरी त्यांना ते पटत नसतं. अशावेळी त्यांच्याशी वाद घालायचा नाही.

सुम्याच्या मुलीचा फोन आला की तिला गुरूनाथ विचारायचा सुम्या कशी आहे माझी आठवण काढते का? ती त्याला सुम्या बरी आहे म्हणून सांगायची.गुरूनाथ बरेच वेळेला अगदी नॉर्मल वागायचा.ह्या व्याधीवर परदेशात खूप पैसे खर्च करून संशोधन चालू आहे.शरीराच्या बर्‍याच अवयवावर चांगलाच रिसर्च झाला आहे.पण मेंदू हा इतका खिचकट अवयव आहे की रिसर्च बरोबर टेकनॉलॉजीमधे बरोबरीने सुधारणा होणं आवश्यक आहे.सुपर कंप्युटर,अतीसुक्ष्म मायक्रोस्कोप,अतीक्षीण व्होलटेजने फायर होणार्‍या सिग्नल्सचं अस्तीत्व रेकॉर्ड करणारे रेकॉर्डर वगैरे उपकरणं उपलब्द असण्याची आवश्यक्यता भासत आहे.
अमेरिकेसारख्या ठिकाणी सिनीयर सिटीझन असणार्‍यांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे.त्यामुळे ह्या व्याधीच्या पेशंटची संख्याही वाढत आहे.आणि अमेरिकेला ह्या विषयी बरीच काळजी वाटत आहे.ही व्याधी असलेल्या पेशंटची खास नर्सिंग होम काढली जात आहेत.बरेच वेळा ह्या पेशंटवर उपचार करतानाच त्याचा डेटा घेऊन संशोधन केलं जात आहे.प्रसिद्ध युनिव्हर्सिटीमधे ह्या विषयावर पिएचडीसाठी विद्यार्थी घेऊन त्यांना निरनीराळी प्रोजेक्ट दिली जातात.

आपल्याकडे ह्या व्याधीवर कसलंच संशोधन केलं जाण्याची संभावना नाही.कारण ते फारच खर्चिक आहे. वय झाल्यावर काही माणसाना “बाळं” लागतं. असं म्हणून बरेच वेळा त्या रोग्याची उपेक्षा केली जाते. घरातल्या इतरानी अशा रोग्याशी संभाळून घेतलं नाही तर त्याची फारच हेळसांड होते.

सुम्याच्या मुलीला अमेरिकेत शिकायला गेली असताना ह्या व्य्थेची पुस्सट कल्पना होती.म्हणून गुरूकाकाला ती अतीशय संभाळून घ्यायची.त्याची हेळसांड होऊ नये म्हणून त्याच्यावर ती सातत्याने लक्ष ठेवायची.मुंबईत ह्या विषयावरच्या डॉक्टरांशी संपर्क ठेवायची.त्यांनी एखादं औषध सुचवलं तर ते गुरूकाकाला देऊन त्याच्यावर उपाय होतो का हे पहाण्यास उत्सुक्त असायची.गुरूकाका आपल्या आईवडीलांएव्हडा तिला जवळचा असल्याने ती तेव्हड्याच मायेने त्याची काळजी घ्यायची.

जसे दिवस जात होते तसे गुरूनाथची व्यथा जास्तच गंभीर होत जात होती.वयाबरोबर त्याचं शरीरही थकत चाललं होतं. तो निपचीत पडून रहायचा.जेवलो की नाही जेवलो हे विसरून जायचा.त्याचा मदतनीस त्याची चांगली देखभाल करायचा.संध्याकाळी त्याला मागे परसात घेऊन जायचा.विहीरीजवळ खुर्ची ठेवून त्याला बसावायचा.

गुरूनाथ नॉर्मल असला की सुम्याची डायरी उघडून वाचत बसायचा.
एका पानावर सुम्याने गुरूनाथाला उद्देशून लिहलं होतं,

आठव माझे आहेत तुज जवळी
परतवून दे मला माझ्या आठवणी
आठव माझी कोर्‍या कागदावरची
लिपटलेली त्यात ती काळोखी रात्र
श्रावणातले ओले दिवस आठव मात्र
जा विसरूनी ते आठव या क्षणी
अन परतवून दे माझ्या आठवणी

गुरूनाथाला पण सुम्याच्या आठवणी यायच्या.ती आपला संसार कसा करीत असेल?.तिला आता एक मुल झालं आहे ते कसं दिसत असेल?.ती मुलगी जर सुम्यासारखीच दिसत असेल आणि जेव्हा ती मोठी शाळकरी वयाची होईल त्यावेळी तिला पाहिल्यावर सुम्याच्या लहानपणाची आठवण यायला मला आनंद
होईल.अशा तर्‍हेचे मनोरथ गुरूनाथ करायचा.पण त्याला कविता लिहिता येत नसल्याने सुम्यासारखं अलंकारीक भाषेत कवन करायला आपल्याला जमलं नाही असं त्याला सुम्याची डायरी वाचून झाल्यावर त्याच्या मनात येऊन खंत वाटायची.

एका पानावर सुम्या लिहिते,

सोनचाफ्याचे फुल महकते आठव तुझी देऊन
तुझ्या आठवानी जाते फुलबाग बहरून
हे तुळशी वृंदावन की प्रीतिचे ठिकाण
तू जवळ अथवा दूर असूनी आहेस अंतरात
जीवनी माझ्या तू कसा असा झालास सामिल

सुम्याचा नवरा गेल्यानंतर सुम्याला खूपच एकटं एकटं वाटायचं.तिला त्याचा खूप आधार असायचा. . कधीही सुम्या विवंचनेत असली तर तो तिची त्यातून सोडवणूक करायचा. सुरवातीला आपला नवरा कायमचा निघून गेला ही वस्तूस्थीती ती मानायला तयारच नव्हती.इतक्या लवकर तो आपल्याला सोडून जाईल असं तिला कधीच वाटलं नव्हतं.त्यातूनच बहुदा तिला खालील कवन सुचलं असावं असं गुरूनाथला ते वाचल्यावर वाटलं.

किती जाळ केला तरी उजेड कुठे दिसेना
किती प्रयत्न केला तरी विसर तुझा पडेना
विकल झालेल्या मला
तू विकलता देऊ नकोस
अशा एकांतातल्या रात्री
तू साद मला देऊ नकोस

एका पानावर सुम्या नवर्‍याला उद्देशून लिहिते,

स्वपनात माझ्या येऊनी ऐक माझे म्हणणे
श्वास शेवटचा असे तोवरी जमेल का वि़सरणे
कळेना कसे जहाले तुझे न माझे जवळी येणे

गुरूनाथ आपला वेळ जाण्यासाठी डायरीतली पानं चाळत रहायचा.कधीकधी त्याला ती पानं वाचता वाचता झोप यायची.पण एक मात्र निश्चीत असायचं की सुम्याची डायरी, तो प्रत्यक्ष सुम्याच आपल्या संवादात आहे असं समजून,वाचायचा.

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया )

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १२ )

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १२ )

सुम्याने लिहिलेल्या तिच्या डायरीतल्या आठवणी.

सुम्याच्या मुलीने दिलेली डायरी गुरूनाथने आपल्या जवळ ठेवली.सुम्या अलीकडेच गेल्याने तिच्या त्या जाण्याने लागलेल्या धक्क्यात त्याला ती डायरी वाचून तिच्या होणार्‍या आठवणीने आणखी बेजार होऊन जाण्याऐवजी कधी तरी नंतर ती डायरी उघडून वाचायचं त्याने ठरवलं.
सुम्याच्या मुलीने गुरूकाकाला एकदा त्या डायरीतल्या मजकूराबद्दल थोडक्यात कल्पना दिली.गुरूनाथने ती डायरी अजून वाचली नाही ह्याबद्दल तिला विशेष काही वाटलं नाही.त्याच्या जागी आपण असते तर तेच केलं असतं असा पॉझीटीव्ह विचार तिने केला.
आपल्या आईला कविता लिहायला आवडायचं आणि काही नावाजलेली गाणी डायरीत उतरून ठेवण्याच्या तिच्या सवयी बद्दल गुरूनाथकडे तिने आईची स्तुतीच केली.गुरूनाथचं डायरी वाचण्याचं कुतूहल त्यामुळे तीव्र झालं.

गुरूनाथने ती डायरी सुरवातीच्या पानापासून वाचण्याऐवजी तिची पानं प्रथम चाळायचा विचार केला.पानं चाळत असताना एका पानावर ह्या ओळी त्याने वाचल्या.कदाचीत त्याचा अर्थ त्यालाच उद्देशून सुम्याने लिहिला असेल असं त्याला क्षणभर वाटलं.

फुलबागेत न फुललेलं
मी एक क्षुल्लक फूल आहे
कसं असलं तरी
बहरलेली मी एक भूल आहे
तू मला फुलवून स्वतःच
कां बरं विसरून गेलास
अश्रू समजून तू मला
कां बरं ठिपकू दि्लंस

नजरचुकीने मी इथे आले बघ
माहीत होतं हे नाही माझे जग
गाढ झोपलेल्या मला
कां बरं जागवून गेलास
अश्रू समजून तू मला
कां बरं ठिपकू दि्लंस

तिचं दुसर्‍या माणसाशी लग्न झाल्यावर गुरूनाथ तिला बरेच वर्ष भेटला नव्हता.फक्त तिच्या लग्नात तिला भेटला होता.हे सुम्याने लिहिलेलं वाचून तसं मी करायला नको होतं,मधुमधून सुम्याला भेटायला हवं होतं,असं क्षणभर गुरूनाथला वाटलं.पण तिला न भेटण्यात गुरूनाथचा उद्देश वाईट नव्हता. तिच्या नुतन संसारात तिला रमून जाण्यासाठी त्याने तिला अवसर दिला होता.

नंतर एका पानावर सुम्याने लिहिलं होतं.

माझ्या ममतेचा विसर तुला आला कसा?
माझ्या अंतरीचा दाह उपेक्षीत केलास कसा?
नको तू विचारू प्राण माझा थकला कसा?
कसे दिवस आले अन ते कसे गेले?
सांगशील का ते दिवस कुठे गेले?

हे बहुतेक सुम्याने आपल्या नवर्‍याला उद्देशून लिहलं असावं असं गुरूनाथला ते वाचून वाटलं.तिचा नवरा गेल्यानंतर ती खूपच एकटी झाली होती.त्या परिस्थितीत सुम्याला असे विचार येणं स्वाभाविक होतं असं त्याने स्वतःलाच समजावलं.

कोकणात शाळेत शिकत असताना, त्या दिवसात, शाळेतू आल्यावर कधी कधी सुम्या एकटीच मागे परसात बसायची हे गुरूनाथला माहित होतं.उन्हाळ्याच्या दिवसात आणि पावसाळा लवकरच येणार आहे अश्या दिवसात मधूनच थंड गार हवेचे वारे यायचे.हे वातावरण तिला खूपच आवडायचं.गुरूनाथला ती नेहमीच ही आपली आवड आवर्जून सांगायची.पक्षी सोनचाफ्याच्या झाडावर बसून गोड गाणं गायचे.अशा वातावरणात तिला काहीतरी कागदावर खरडावं अशी हुक्की यायची.त्याच वेळेला हे सुम्याने लिहलं असावं असा गुरूनाथचा कयास होता.तिने लिहिलं होतं,

कवनासाठी कोण बरे असे विहंगाचा कवी
अपुले कवन सहजगत्या तो गाई
प्रीति कशी एकमेकावरी करावी
गाऊनी गाणे तेच विहंग शिकवी
अपुली प्रीति सहजगत्या व्हावी
हिच कामना कवनातूनी मिळावी

सुम्याला मुलगी झाल्यानंतर गुरूनाथ एकदा तिला भेटायला गेला होता.सुम्या आपल्या मुलीबद्दल फार टची होती.त्याला आठवलं, सुम्या एकदा गुरूनाथला सांगत होती,मुल लहान असताना त्याच्या आईला त्या मुलाबद्दल किती जिव्हाळा असतो,आत्मीयता असते ते ती वर्णन करून गुरूनाथला सांगत होती.ती स्वतः आई झाल्यावर तिला कळलं.
ती गुरूनाथला म्हणाली होती की,कधी कधी तिला स्वप्न पडतात.होडीत बसून नदीच्या पलीकडे आपल्या नवर्‍याबरोबर आपण गेले होते.मुलीला एकटीच घरी ठेऊन ती दोघं गेली होती.नदीला खूप पूर आला होता.वेळ संध्याकाळची होती आपली मुलगी आपली वाट पाहून रडत तर नाही ना? तिला केव्हा एकदा जाऊन भेटते असं मनात येत होतं.ती नवर्‍याला सांगत होती की,होडी लवकर लवकर हाक.
त्यातूनच सुम्याने हे कवन केलं असावं.

आवर गे! सरिते आता तुझी खळखळ
होईना सहन अमुच्या बछड्याची हळह्ळ
दिसू लागले अमुचे घरटे वटवृक्षा खाली
पिल्लाला गोंजारण्याची वेळ आता आली

सोनचाफ्याच्या फुलांचं महत्व तिला कसं जाणवतं हे सुम्या अनेक वेळा नवर्‍याला समजावून सांगायची. तिच्या नवर्‍याने एकदा तिला कोकणातल्या निरनीराळ्या जातीच्या फुलांचं महत्व सांगीतलं होतं.काही फुलं दिसायला सुंदर दि़सतात आणि त्यांना वासही मधूर असतो.काही फुलं दिसायलाच सुंदर असतात पण त्यांचा वास घ्यायला गेल्यास त्यांना वासच नसतो.काही फुलांची घडण फार खिचकट असते.त्यामुळे ती फुलं पहात रहावी असं वाटत असतं.शेवटी काय तर निसर्गाचा लक्ष वैवध्यावर जास्त असतं.आणि त्या विवीध फुलांची निर्मीती हे तर त्याचं ब्रिद असतं.

सुम्याने लगेचच आपल्या डायरीत ह्यावर एक कवन केलं आणि आपल्या नवर्‍याला दाखवलं.माझ्या गद्यातल्या विवरणापेक्षा तूझं पद्यच जास्त परिणामकारक अर्थ समजावून सांगतं.असं म्हणून त्याने सुम्याची पाठ थोपटली होती.एखाद्याचं कौतुक कसं करावं हे तुमच्याकडून शिकावं.असं सुम्याने त्याला बोलून दाखवलं होतं.गुरूनाथला हा पतीपत्नीतला संवाद आठवला.सुम्यानेच आपला नवर्‍याला कुणाचंही कौतुक करायला सांगायला नको ह्याचा हा किस्सा एकदा गुरूनाथला सांगीतला होता.

प्रत्येक फुलाने अपुल्या परि उमलावे
सुगंध देऊनी सर्वा उल्हासित करावे
गुलाब जाई जुई चाफा आणि मोगरा
घाणेरी लाजेरी कण्हेरी आणि धत्तूरा
नाविन्य असते प्रत्येक कृतिचे
निर्मिती हे एकच लक्ष निसर्गाचे

डायरीच्या अखेर अखेरच्या पानावर केलेलं एक कवन गुरूनाथने वाचलं.सुम्या लिहिते,

मागे वळून मी पाहिले
माझेच मरण मला पाहून हंसले
हंसण्याचे काय कारण पुसता
म्हणाले ते
आलीच वेळ नेण्याची तुला न विसरता

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग ११ )

सुम्याच्या निधनाच्या आठवणी

काल गुरूकाकाने आईबद्दल जे सांगीतलं ते ऐकून सुम्याची मुलगी मनातून भयभयीत झाली होती.तिला आपल्या आईची खूपच काळजी वाटायला लागली होती.आपली आई आता जास्त दिवस काढणार नाही हे तिने मनात निश्चीत केलं होतं.त्या दिशेने म्हणजेच तिला कसलीही खाण्याची इच्छा झाली ती ती पुरवत होती.खरं म्हणजे सुम्याला खाण्याची कसलीच इच्छा राहिली नव्हती.आपल्या मुलीला किंवा गुरूनाथला वाईट वाटेल म्हणून ती बोलत नव्हती पण मनोमनी तिला वाटत होतं की आपण आता या जीवनातून मुक्त व्हावं.पण तशी इच्छा करून भागत नाही.प्राण जाणं कुणाच्या हातात नाही.परंतु,मला जगावं असं वाटत नाही असं आपल्याच लोकाना परत परत सांगून त्यांच्या मनाला उगाचच क्लेश होतो हे तिला चांगलच माहित होतं.

पण असं म्हणतात जेव्हा खरोखर जगण्याची इच्छाच जाते तेव्हा शरीरापेक्षा मनच तसं व्हायला साहाय्य करतं. अलीकडे सुम्या काही खायला आणून दिलं तर नकोच म्हणायची.गुरूनाथने डॉक्टरना बोलावून घेतलं. तिला तपासून डॉक्टरानी सांगीतलं की सुम्या आता सिंकींग कंडीशनमधे आहे.तिचा व्याधी बळावत आहे.आणि भुकेची इच्छाच मेल्याने तिचं काही खरं नाही.

आणि तसंच झालं त्या दिवशी सकाळी उठल्यावर गुरूनाथ तिला जागं करायला आला होता.पण सुम्या कसलाच प्रतिसाद देत नव्हती.त्याने सुम्याच्या मुलीला बोलावून घेतलं.तिलाही तसंच वाटलं.डॉक्टरना बोलावलं आणि त्यांनी सांगीतलं दोन तासापूर्वी ती झोपेतच गेली.

नियतीने स्वतःच्या कथेला एक महत्वाचं वळण आणलं होतं.सुम्या आणि गुरूनाथ ह्या मुख्य दोन भुमिकेतून एक भुमिका नियतीने कथेतून काढून टाकली होती. सुम्याच्या मुलीला आणि गुरूनाथला तो दिवस फारच भय़ंकर गेला.सुम्याला न्यायला लोकं आली. गुरूनाथने सोनचाफ्याची सर्वच्या सर्व फुलं काढून तिच्या बॉडी सभोवती डाळून ठेवली.तिचे अंत्यसंस्कार गुरूनाथनेच केलं.

कुणाच्या नशिबात काय लिहून ठेवलेलं असतं हे जर का खरंच कळलं असतं तर काय हा:हा:कार झाला असता.गुरूनाथ खरोखर खचला होता.हे बघण्यासाठी आपण जीवंत का राहिलो असं त्याला क्षणभर वाटलं.आपल्या म्हातार्‍या आईवडीलांच्या अंतावेळी जेव्हडं त्याला वाटलं होतं त्याच्यापेक्षाही हे वाटणं भयंकर होतं.

प्यार से भी ज़रूरी कई काम हैं
प्यार सब कुछ नहीं ज़िंदगी के लिए

सुम्या ह्या ओळी गुणगूणायची त्या ओळींची त्याला आठवण झाली.

नियतीच्या कथेतला हा एक टर्निंग पॉंइन्ट होता.आता सुम्याविना पुढचे दिवस कसे काढायचे ह्याची गुरूनाथला आणि सुम्याच्या मुलीला विवंचनेत टाकण्याची पाळी आली होती.सुम्याच्या मुलीला एक विचार येत होता की गुरूकाकाला मुंबईला घेऊन जावं आणि कोकणातला बिझीनेस बंदच करावा.आपल्या आईची आठवण येऊन भेडसावत रहावं लागणार नाही.पण गुरूकाका मुंबईला यायला कबूल होईल का? हा तिला प्रश्न भेडसावयाचा.

एक दिवस तिने धीरकरून गुरूकाकाला आपला विचार सांगीतला.गुरूकाकाने त्तत्क्षणी नकार दिला.त्याचा विचारही संयुक्तिक होता.तो तिला म्हणाला आता माझा शेवट कोकणातच व्हावा.सुम्या आपल्यात नसली तरी तिच्या लहानपणापासूनच्या आठवणी निश्चीतच ह्या दोन घरांच्या वातावरणात आहे.ते वातावरण आता मला जगू देत राहिल.सुम्याच्या मुलीने मुंबईत जाऊन आपल्या संसाराकडे आणि बिझीनेसकडे जास्त लक्ष केंद्रीत करावं.त्यामुळे तिचा वेळ जायला तिला मदत होईल.

सुम्याच्या मुलीला हे गुरूकाकाचं म्हणणं पटलं आणि त्याप्रमाणे आणखी दोन आठवड्याने मुंबईला जायचं ठरवलं.जाण्यापूर्वी गुरूनाथ एकटाच कोकणात असल्याने त्याच्या साठी एक मदतनीस ठेवायचं ठरवलं.आणि कोकणातला बिझीनेस तसाच चालू ठेवावा.मधून मधून ती कोकणात येत जाईल आणि गुरूकाकाला कंपनी देईल. गुरूनाथला ही कल्पना आवडली.

गुरूकाकाच्या व्याधीवर लक्ष ठेवायला तिने डॉक्टरला विनंती केली.आणि तसंच काही सिरयस वाटल्यास आपल्याला त्यानी कळवावं असं ठरलं.सुम्याच्या काही आठवणी येण्यासारख्या गोष्टी असल्यास आपल्या बरोबर त्या न्याव्यात असा विचार करून ती सुम्याच्या कपाटात वस्तु शोधीत होती.काही वस्तुमधे तिला सुम्याची एक डायरी सापडली.निवांत वेळ मिळाल्यावर तिने ती डायरी चाळून पहायचं असा तिने विचार केला.

बर्‍याच आठवणी त्या डायरीत सुम्याने लिहिल्या होत्या.आपल्या नवर्‍याबरोबरचे झालेले महत्वाचे संवाद, त्याचे शहाणपणाचे विचार,काही तिला आवडलेल्या गाण्यांचे उतारे,तिने केलेली काही कवनं असं बरंच काही होतं.

तिच्या नवर्‍याबद्दलची तिची मतं फारच आदरपूर्वक होती.
एके ठिकाणी तिने लिहलं होतं की,असा नवरा मिळायला ती खरोखरच नशिबवान होती आणि त्यासाठी तिने देवाचे मनापासून आभार मानले होते.कधीही माझा अवमान न करणारा माझा नवरा,मला समजून घेणारा,माझ्यासाठी कोणताही त्याग करायला मागेपुढे न पहाणारा माझा नवरा,माझं चुकत असलं तरी माझी समजूत घालत असताना, माझा कुठेही कमीपणा होऊ नये म्हणून दक्षता ठेवणारा माझा नवरा, कधीही माझ्यावर न चिडणारा माझा नवरा, असं त्याच्या विषयी कितीही लिहिलं तरी अपुरंच होईल, आणि मी खरोखरच त्यासाठी त्याला बायको म्हणून लायक होते का अशी तिला स्वतःविषयी शंका वाटायची.किंबहूना त्याच्या सहवासात राहून माझ्यात सुधारणा करून घ्यायला मला त्याने उद्युक्त केलं असं म्हटलं तर अतिशयोक्ती होऊ नये असं तिने लिहिलं होतं.तो स्वतः माणूस होता आणि मलाही माणूस कसं असावं हे त्याने शिकवलं.

गुरूकाका विषयीही तिने बरंच काही लिहिलं होतं.गुरूकाकाच्या लहानपणातल्या आठावणी.त्या अल्लड वयात त्याच्याशी प्रेम करायला इच्छा होणं.आईवडीलाना आपले संबंध सांगावेत की कसं? तसं न केल्याने एका अर्थी बरं झालं.आपलं बिनबोभाट लग्न झालं.आणि खरं गुपीत आपल्यात आणि गुरूनाथापुरतं सिमीत राहिलं.आपलं लग्न झाल्यावर नवर्‍याशी आपण एकरूप राहू शकले.आपल्या नवर्‍याच्या थोर मनामुळे पुढे एकदा आपण आपल्या नवर्‍याला आपल्यात आणि गुरूनाथबरोबर लहानपणी आलेल्या संबंधाबद्दल उघडपणे सांगीतल्यावरही केवळ त्याच्या मोठ्या मनामुळेच तो आपल्याला समजून घेऊ शकला.असं हे सर्वच पुरूषांकडून समजूतीने घेतलं जाईल असं नाही.

सुम्याचा नवरा गेल्यानंतर तिला खूपच डिप्रेशन आलं होतं.एके ठिकाणी ती लिहिते,

वाट संपली आहे
मी उगाचच चालत रहाते
तू एकावं म्हणून उगाचच
मी माझ्याशीच बोलत रहाते
रेंगाळलेले आहे सर्व
सारेच थांबले आहे
थांबून वळून पहायचे तर
सर्व थोडेसे लांबले आहे
मातीच्या इवल्याश्या पणतीत
ज्योत वातीशी खेळत आहे.

एके ठिकाणी सुम्या एक कविता करते ती बहुतेक गुरूकाकाला उद्देशून असावी असं सुम्याच्या मुलीला वाटलं,

सोनचाफ्याचं फूल आणून देताना
जेवढा तुला आनंद झाला
दुप्पटीने झाला आनंद मला
फुल ते हातात घेताना

सुगंध त्याचा दरवळला
उजळूनी जुन्या आठवणी
पाकळ्यावरचे ते थेंब दवांचे
आणिती डोळ्यात पाणी

क्षणभरचे ते स्वप्न पहाटेचे
करीते काम विलोभण्याचे
कुठले फूल अन कुठला सुगंध
जाईन पुन्हा त्या स्वपनात
होईन मी पुन्हा आनंदाने धुंद

ही कविता वाचून सुम्याच्या मुलीला मनात आलं की ही डायरी आपण गुरूकाकाला दाखवावी.तिने त्याच्या जवळ ती डायरी वाचायला दिली.

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग १० )

सुम्याच्या खालवत चाललेल्या प्रकृतीच्या आठवणी

गुरूनाथ सरावाप्रमाणे रोज सोनचाफ्याची फुलं परडीत जमा करून सुम्याला आणून द्यायचा.त्यातलं एक फुल सरावाप्रमाणे सुम्या आपल्या केसात माळायची.उरलेली फुलं देवाच्या फोटोवर आणि आपल्या गेलेल्या प्रियजनांच्या फोटोवर वहायची.असं करीत असतानाचे ते क्षण तिला मनात येणार्‍या काळजी करणार्‍या विचारापासून दूर ठेवायचे.

गुरूनाथ बरोबर असताना सुम्याचा वेळ मजेत जायचा.पण ती एकटी असताना गुरूनाथची आणि तिच्या प्रकृतीची काळजी वाटयची.तिला वाटायचं की आपण आता जास्त दिवस काढणार नाही.तिच्या नवर्‍याची तिला आठवण यायची.तुम्ही जीवंत असता तर नक्कीच मला चार मोलाचे शब्द सांगीतले असते.असं ती मनात म्हणायची.

सुम्याची मुलगी कोकणात आली की सुम्याला फार बरं वाटायचं.तू कायमचीच इकडे रहायला ये ना असं तिला सांगावं असा मोह व्हायचा.पण असं सांगणं म्हणजे आपला पुरा स्वार्थीपणा होणार हे तिच्या लक्षात यायचं.ती तिच्या संसारात आणि कामात दंग असायची ते तसंच रहावं असं सुम्याला वाटायचं.

बरेच दिवसापासून सुम्याला बारीक ताप यायचा.थर्मामिटर लावून ताप बघण्याची सवय आहे कुणाला?अगदी अंग कडत वाटलं तरच हा प्रकार केला जातो.गुरूनाथच्या लक्षात हे आलं.सुम्या त्या दिवशी चहाचा कप घेऊन त्याला द्यायला आली होती.तिच्या हाताचा स्पर्श झाल्यावर तिचं अंग कडत आहे हे त्याला कळलं.लगेचच त्याने तिच्या कपाळाला आपला हात लावून पाहिलं.ताप असल्याचा संशय येऊन त्याने तिला थर्मामिटर लावून पाहिलं.खरंच तिला १०० ताप होता.

तो तिला डॉक्टरकडे घेऊन गेला.तिचं रक्त तपासायचं ठरलं.रिझल्टमधून कळलं की सुम्याला क्षय झाला आहे.त्यामुळे ती बारीक होत चाललेली आहे.भूकही तिला लागत नाही.डॉक्टरानी तिला ह्या व्याधीवर औषध द्यायला सुरवात केली.पण तिचा व्याधी वरच्या स्टेजवर गेला होता.तिच्या अंगात शक्ती कमी झाल्याने तिची प्रतिकार शक्तीही औषधाला साथ देत नव्हती.

सुम्या हळुहळू अंथरुणाला खिळली.गुरूनाथ तिची सेवा करीत होता.सुम्याला आपल्या नवर्‍याची खूप आठवण यायची.सुम्याची देखभाल करण्यासाठी दिवसासाठी एक बाई येऊन जायची पण रात्री गुरूनाथ तिच्यावर देखरेख ठेवायचा.देखभाल करणारी बाई एखाद दिवस आली नाही तर मात्र गुरूनाथला तिची सेवा करावी लागायची.

आजारी माणसाची देखभाल कशी करावी याबाबत परदेशात शास्त्रोत्कपणे शिकवलं जातं.त्यासाठी कोर्स असतो.पण घरचीच मंडळी जेव्हा आजार्‍याची देखरेख करतात त्यावेळी ती देखरेख नीटपणे होईलच असं नाही.मुळात हे काम, काम म्हणून न पहाता ती एक सेवा आहे असं पहाणं फार आवश्यक आहे.तसं पाहिलं तर हे काम अगदी खिचकट,स्वच्छता–आधारित,सामंजस्यपूरक,आस्थापूरक असावं लागतं. नाहीपेक्षा आजार्‍याची पूर्ण हेळसांड होऊ शकते.

गुरूनाथने आपल्या आईवडीलांची देखभाल काही वर्षापूर्वी केली होती.तसं करीत असताना त्यातले बारकावे त्याला माहित झाले होते.सुम्याची सुश्रूषा करीत असताना तो असल्या गोष्टींची फार काळजी घेत होता.सुम्याला सुरवातीला त्याच्या कडून सेवा करून घ्यायला अवघड जायचं.आपल्यापासून गुरूनाथला त्रास होतो ही एक बाब होती आणि असं करीत असताना त्याच्या प्रकृतीवर परिणाम होणार नाही ना? ह्याची तिला काळजी वाटायची.

वृद्धावस्तेत असलेल्याना ह्या अशा आजारी पडण्याच्या परिस्थितीतून जाण्याशिवाय पर्याय नसतो.गुरूनाथ सुम्याची अतिशय प्रेमाने आणि आस्थापूर्वक सेवा करीत होता.रोज तिला आंघोळ घालता येत नव्हती. त्यामुळे दिवसाच्या सुरवातीला स्पंज-बाथ देणं अपरिहार्य होतं.जरूर पडल्यास ते तो करायचा.शिवाय रात्री तिला आवश्यक वाटल्यास बेडपॅन देणं,युरीनपॉट देणं,पाठीवर सतत झोपल्याने पाठ वळल्यास तिला कुशीवर वळवून झोपवणं अशी आवश्यक ती कामं करायचा.कधी कधी त्याला रात्रीचं जागरणही व्हायचं. पण तो सुम्याच्या प्रेमाखातर सर्व करायचा.

सुम्याच्या मुलीला हे सर्व माहित होतं.असली कामं केवळ पैसे देऊन होत नाहीत हे ही तिला माहित होतं.तेव्हा तिने तिच्या नवर्‍याशी नीट चर्चाकरून स्वतः येऊन आपल्या आईची सेवा करायची असं ठरवलं.आईचे आता जास्त दिवस राहिले नाहीत पैसे कमवता येतील पण जरूरीच्या वेळी आईची सेवा करणं तिला जास्त उचित वाटत होतं.तिचा नवराही ह्यासाठी पटकन कबूल झाला.

सुम्याची मुलगी कोकणात येऊन आईच्या सेवेसाठी राहिली.त्यामुळे गुरूकाकावरही कामाचा ताण कमी पडायचा.ती दोघं सुम्याची सेवा करताना आळीपाळीने एकमेकाला मदत करीत होती.गुरूकाकाच्या व्यधीवरही सुम्याच्या मुलीचा ह्या कालावधीत लक्ष असायचा.कधी कधी गुरूकाका बराच विक्षिप्त वागायचा.आपल्या आईची खंगत जात असलेल्या परिस्थिती बघून तो असा वागत असणं स्वाभावीक आहे असं ती स्वतःला समजूत करून घ्यायची.पण खरं पाहिलं तर त्याचा व्याधीही तीव्र होत चालला होता.

सुम्या सतत अंथरूणावर पडून असल्याने तिला बेड-सोअर्स होण्याचा संभव आहे हे सुम्याच्या मुलीला जाणावायचं.ती गुरूकाकाची मदत घेऊन आईला खूर्चीवर बसवायची.त्यामुळे बेडवर सतत झोपल्याने पाठीवरच्या दोन्ही प्रेशर-पॉंईन्ट्वर आणि कुल्याच्या प्रेशर-पॉईन्टवर कमी दाब राहून बेड-सोअर्स होण्याची शक्यता कमी होईल असं तिला वाटायचं.पण सुरवातीला सुम्या बराच वेळ खूर्चीवर बसायची अलिकडे तिला जास्त वेळ खूर्चीवर बसायला जमत नसायचं.म्हणून तिला गादीवरच बसल्यासारखं करून आधाराला दोन्ही बाजूला लोड ठेवून बसवलं जायचं.

तसं बसून रहाणंही सुम्याला अलिकडे झेपत नव्हतं. डोळे मिटून अंथरूणावर पडून रहायला बरं वाटायचं.हे गुरूनाथच्याही लक्षात आलं.तो सुम्याच्या मुलीशी चर्चा करताना म्हणालाही,मी पहातोय तुझी आई जेवायचा कंटाळा करते शक्ती कमी झाल्याने बोलताना तिचा आवाज क्षीण झालेला दिसतोय. आपल्याकडून सेवा करून घेणंही तिला नकोसं झालं आहे.काल तिला मी पुटपूताना ऐकलं,

आयुष्याच्या संध्याकाळी जीवन झाले ओझे
असे असुनही करीती सेवा प्रियजन माझे
वार्धक्याने थकली काया प्रियजनास शोधी माया
जाणवते आज मनाला उमेद नसे जगाया

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग ९ )

सुम्याला वाटणार्‍या जीवघेण्या आठवणी.

पॉझीटीव्ह विचार करावा असं जरी कुणी कुणाला सांगीतलं तरी प्रत्यक्ष यातना भोगत असतो त्याला खरं काय ते कळत असतं.दिवसा सुम्याचा वेळ कसातरी जायचा.मात्र काळोख पडायला लागला आणि रात्र यायला लागली की ती बरीच अस्वस्थ व्हायची.जवळ मन मोकळं करायला कुणी नसायचं.आणि गुरूनाथकडे त्याच्याच अवस्थेबद्द्ल काय ते बोलायचं.असा विचार येऊन तिच्या मनाची द्विधा व्ह्यायची.
ती जुनं गाणं आठवून मनात गुणगूणायची,

दिस नकळत जाई, सांज रेंगाळून राही
क्षण एक ही ना ज्याला तुझी आठवण नाही

आज गुरूनाथ ज्यावेळी संध्याकाळी घरी आला तो सुम्याला बराचसा थकलेला दिसला.वय झालं आहे.वेळ जावा म्हणून काम करीत राहिलं तरी शरीराने मदत करायला हवी ना!
ती गुरूनाथला म्हणाली की,तुला दिवसभर काम करून घरी आल्यावर संध्याकाळी थकवा वाटत असेल तर उद्या पासून नको जाऊस कामावर.माझी मुलगी जेव्हडे पैसे पाठवते ते रग्गड पुरतात.घरी राहिलास तर तुला विश्रांती मिळेल.मलाही तुझी दिवसभर सोबत होईल.गुरूनाथला सुरवातीला ही सुम्याची कल्पना तेव्हडी पसंत झाली नाही.पण जेव्हा त्याच्या लक्षात आलं की जिथे तो काम करतो त्या फार्मसीच्या मॅनेजरनेसुद्धा अशीच सुचना केली होती.त्याला ही कल्पना विचारात घ्यावी असं वाटूं लागलं.पुढल्या महिन्यापासून आपण तसं करीन असं तो सुम्याला म्हणाला.एव्हडा मोठा निर्णय गुरूनाथने आपल्या सुचनेवरून घेतला हे पाहून सुम्या थोडी सुखावली.

एकदिवशी सुम्याच्या मुलीचा तिला फोन आला.ती म्हणाली की ती आणि तिच्या नवर्‍याने त्यांच्या मुंबईच्या ऑफिसची एक शाखा कोकणात काढायचं ठरवलंआहे.
आपल्या कोकणातल्या घरात ऑफिस काढावं,दोन तीन माणसं कामावर ठेवावी आणि सुम्याने आणि गुरूकाका ने गुरूकाकाच्या घरात रहावं.कामाच्या निमीत्ताने ती मुंबईहून कोकणात येईल.थोडे दिवस काम करील आणि मुंबईला जाईल.कामाच्या निमीत्ताने तिच्या बर्‍याच खेपा कोकणात होतील आणि त्यामुळे सुम्याच्या आणि गुरूकाका्च्या सहवासात ती राहू शकेल.

सुम्याला आणि गुरूनाथला ही सुम्याच्या मुलीची कल्पना लय आवडली.त्यांना जगायला हुरूप आला. त्या दोघाव्यतीरीक्त घरात आणखी जाग रहाणार आंणि त्या दोघाना एकटं एकटं वाटणार नाही.

उन्हाळ्याच्या दिवसात सुम्याची मुलगी जेव्हा कोकणात यायची तेव्हा तिला कोकणातल्या फळांवर ताव मारायला मजा यायची.मुंबईला गेल्यावर ती आपल्या नवर्‍याला आणि मुलाला कोकणात उन्हाळ्यात निरनीराळ्या फळांची कशी सुबत्ता असते ते मस्त वर्णन करून सांगायची.मुंबईच्या मानाने कोकणात तेव्हडं उकडत नाही.फळं आणि फुलं यांची उन्हाळ्यात चंगी असते. फणस,आंबे,करवंदं,जांभळं,रातांबे,काजू,बोंडू,कलिंगडं,पांढरे जाम असे फळांचे निरनीराळे प्रकार खायला मिळतात.तसंच ज्याना फुलांची आवड आहे त्यांना,निरनीराळ्या चाफ्याची फुलं-नागचाफा,सोनचाफा,हिरवा चाफा,कवठी चाफा,देवचाफा तसंच सुंदर रंगाची कमळं,आबोली,जाईजूई,मोगरा, सोनटक्का, सुंदर वासाची सुरंगी,निरनीराळ्या रंगाची गुलाबं ,रंगीबेरंगी झेंडूची फुलं,माळायला आणि पहायला मिळतात.

हे ऐकल्यापासून सुम्याचा जावई आणि नातू उन्हाळ्यात एकतरी खेप टाकायला विसरायचे नाहीत. उन्हाळ्यात सर्व मंडळी कोकणात एकत्र आल्याने गुरूनाथालापण उन्हाळा कधी येतो असं वाटायचं.नोकरी सोडल्यापासून त्यालाही सुम्याव्यतीरीक्त आणखी कुणीतरी बोलायला मिळायचं.सुम्यालाही गुरूनाथाचा उन्हाळ्यात वेळ मजेत जातो हे पाहून बरं वाटायचं.गुरूनाथाच्या व्याधीला एकटेपणाची सवय हानी कारक आहे हे तिला डॉक्टरने सांगीतलं होतं.

सुम्याच्या मुलीचा आता कोकणातल्या बिझेनेसवर चांगलाच जम बसला होता.कोकणातल्या आजुबाजूच्या गावात जाऊन कंप्युटरचा वापर करून धंद्यात किती सुवीधा आणता येतात हे निरनीराळे धंदे करणार्‍या लोकाना समजावून सांगायला तिला यश येत होतं.ज्यांच्या मोठ्या मोठ्या वखारी होत्या त्यात ठेवलेल्या मालाचा हिशोब ठेवणे,हॉटेलची मॅनेजमेंट करणे,लहान बॅंकांच्या व्यवहाराची मॅनेजमेंट करणे,कोकण दर्शनास येणार्‍या लोकांसाठी धंदा करणार्‍या टूरीस्ट कंपनीचं मॅनेजमेंट अशी एक-ना-अनेक छोटी मोठी कामं तिला मिळत होती.

दिवस जात होते.काही वर्षही गेली.सुम्याच्या मुलीचा बिझीनेस मुंबईत आणि कोकणात बर्‍यापैकी चालला होता.गुरूनाथ आणि सुम्याचा वेळही मजेत जात होता तरीपण एक गोष्ट नाकारता येत नव्हती ती म्हणजे त्यांच्या वाढत्या वयाबरोबर प्रकृतीच्या कटकटी वाढत होत्या.आणि तसं होणं स्वाभाविक होतं. गुरूनाथचा आजार जास्त स्पष्ट होत होता.त्याला जे “बाळं” लागलं होतं ते आता इतरांच्या द्द्ष्टीप्तीस येत होतं.आणि नेमकं हेच लक्षात येऊन सुम्या खूप उदास व्हायची.ह्या व्याधीवर सध्यातरी उपाय नाहीत असं तिच्या मुलीकडून ऐकून ती आणखी हतबल झाली.शरीराला व्याधी झाला की तो दिसून येतो पण मनाचा व्याधी फक्त रोग्यालाच कळतो.जोपर्यंत तो आपला व्याधी इतरांना सांगत नाही तोपर्यंत तो कुढत जात आहे ह्याचं कारण समजणं कठीण होतं.सुम्याचं असंच होत गेलं.

गुरूनाथ सुम्याला जमेल तेव्हडं खुश ठेवायचा.आपल्या आजाराची फिकीर करून तिला त्रास होत आहे हे त्याला समजणं शक्यच नव्हतं.आणि त्याचं कारण त्याच्या व्याधीचे रोगी आपल्याला असा व्याधी आहे हे कबुल करायलाच तयार नसतात.नव्हेतर कुणी जरी त्यांच्या विसरभोळेपणाची खील्ली उडवली तर त्यांना संताप येतो.एकदा बोलता बोलता गुरूनाथ सुम्याला विचारत होता की तिचा नवरा कुठे गेलाय? बाजारात का? तो आल्यावर मला सांग असं तिला म्हणाला.सुम्याला त्याच्या प्रश्नाचं काय उत्तर द्यावं हेच कळेना.तो ह्या जगात आता नाही हे सांगीतल्यावर त्याचा विश्वासच बसला नाही.सकाळी तर तो माझ्याशी बोलत होता असं सरळ त्याने तिला सांगीतलं होतं.एव्हडंच नाही तर तो रोज माझ्याशी बोलतो असं म्हणायचा.

डॉक्टरानी तिला सांगीतलं होतं की,असा प्रसंग आल्यास अशा माणसाशी जास्त हुज्जत घालणं टाळावं. तात्पुरता विषय बदलून पहावं.अशा पेशंटचा व्याधी जर का जास्त वाढत गेला तर त्यांना घरात न ठेवता त्यांच्यासाठी परदेशात स्पेशल नर्सिग होम असतात.त्यांची सुश्रुषा करणार्‍या नर्सिसनां शास्त्रोक्त शिक्षण दिलं जातं.असे पेशंट दुःखी होऊ नयेत किंवा कधी कधी हिंसक होऊ नयेत म्हणूनत्यांच्याशी कसं वागावं ह्याचं खास शिक्षण दिलं जातं.

सुम्याला डॉक्टरने सांगीतलेलं हे सर्व आठवलं.तिला गुरूनाथची आणखी काळजी वाटू लागली.पण ती नेहमी त्याच्याशी समजूतदार राहून वागायची.पण ज्यावेळी गुरूनाथ तिला असा प्रश्न विचारायचा की त्याचं उत्तर असंभव असावं पण उत्तर देणं क्रमप्राप्त असावं त्यावेळी तिची खूपच पंचाईत व्हायची.

ह्या सर्व गोष्टींचा सुम्याच्या प्रकृतीवर खचीतच दुष्परिणाम व्हायला लागला होता.
तिला भूक कमी लागायची.त्यामुळे ती कमी जेवायची.त्यामुळे तिच्या वजनावर परिणाम व्हायला लागला होता.तिला जगणं नको व्हायला लागलं होतं.पण कुणाला कसं सांगणार असा विचार येऊन तिचा जीव गुदमरायचा.ती कमी जेवते हे पाहून गुरूनाथ पण काळजीत असायचा. कमी जेवायचं कारण गुरूनाथने विचारल्यावर त्याला ती उत्तर तरी काय देणार?

पुढचं होणार आहे ते सर्व विसरून जायचं आणि वर्तमानात रहायचं असं तिला वाटायचं.अंधार दूर करणार्‍या प्रकाशाकडे पहात रहावं.गुरूनाथाच्या सहवासानेच तिचा अंधार दूर होत होता.अंथरूणावर पडल्यावर तिला आठवलं,

अंधार दूर करणारा
प्रकाश पाहून
कंदीलाचे आभार मानावे लागतात
पण मग
कंदील हातात धरून
प्रकाश दाखवणाऱ्याला
विसरून कसं चालेल?

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

सोनचाफ्याची फुलं आणि तो स्पर्श (भाग ८)

सुम्याच्या काळजी वाटण्याच्या आठवणी

फोनवर म्हटल्याप्रमाणे सुम्याची मुलगी थोड्या दिवसासाठी कोकणात आली होती.तिचा मुलगा आता कॉलेजात जात असल्याने तो आपल्या आपण स्वतंत्रपणे रहात होता.नवर्‍याला आणि मुलाला तिने सांगीतलं की,मी आईकडे असे पर्यंत तुम्ही दोघं संभाळून रहा.

इकडे कोकणात आल्यावर आईची प्रकृती पाहून तिची मुलगी खूपच अचंबीत झाली.आपली आई जास्त दिवस काढणार नाही असं तिला वाटूं लागलं.एकदा तिच्याशी सवित्सर बोलून तिला विचारावं की तू आणि गुरूकाका मुंबईला माझ्याबरोबर यायला तयार अहात का?माझ्या डोळ्यासमोर तुम्ही रहाल आणि मलाही माझी कामं करता येतील.नाहीतर तुमची काळजी करून माझं लक्ष कामापासून सतत विचलीत होत असतं.

खरं म्हणजे सुम्या, तिची मुलगी आल्यापासून, झपाट्याने सुधारत होती.आता तू परत मुंबईला गेलीस तरी चालेल मी आणि तुझा गुरूकाका आम्हाला संभाळून घेऊ असं काहीसं मुलीला सांगावं असं तिच्या एकसारखं मनात येत होतं.पण एव्हड्यात नको सांगुया असं सुम्याला वाटत होतं.ती आणखी थोडे दिवस आपल्या सोबत रहावी असं तिला वाटत होतं.

बरेच दिवस कोकणात राहून सुम्याच्या मुलीला कंटाळा यायला लागला होता.गुरूकाका सकाळीच आणून देत असलेल्या परडीभर सोनचाफ्याची फुलं ती तिच्या बाबांच्या फोटोला हार करून माळत होती.देवालाही वहात होती.तिला आई सुधारत आहे हे पाहून बरं वाटत होतं. न चुकता त्या सोनचाफ्याच्या फुलातलं एक फुल ती आपल्या आईच्या डोक्यात माळीत होती.आपल्या आईचं आणि गुरूकाकाचं लहानपणी प्रेम होतं हे तिला तिच्या बाबाकडून ओघाओघाने कळलं होतं.आता ती बरीच मोठी आणि समजूतदार झाल्याने आईच्या लहानपणीच्या प्रेमाचा ती आदर करीत होती.गुरूकाकावरही ती, तिचे बाबा गेल्यानंतर, वडीलांसारखं प्रेम करीत होती.

हा सर्व विचार करून आईला मुंबईला आपल्याबरोबर येतेस का असं विचारणं त्तिला जीवावर आलं होतं.शेवटी तिची आईच जेव्हा तिला म्हणाली की मी आता खणखणीत बरी झाली आहे तेव्हा तू मुंबईला जा.जड अंतःकरणाने सुम्याच्या मुलीने मुंबईस जाण्याचा विचार केला.इकडे ह्या दोघांची चांगली सोय करून ती मुंबईला जायला निघाली.आईची देखभाल करण्यासाठी तिने एक बाई कामाला ठेवली.

गुरूनाथ आपल्या फावल्यावेळात सुम्याला मदत करीत असायचा.पण अलिकडे त्याचा विसरभोळेपणा जास्त वाढत होता.चावी कुठे ठेवली ते विसरायचा.कुणी अलिकडेच ओळखीचं झालेलं माणूस परत आलं तर तो त्या व्यक्तीची ओळख विसरायचा.पण सुम्याच्या गरजा,तिला लागणारी त्याच्याकडची मदत, तिच्याबरोबर गप्पा मारताना लहानपणाच्या आठवणी अगदी जशाच्या तश्या त्याच्या लक्षात असायच्या. अलझायमर व्याधीचं हे असंच असतं म्हणे.अलिकडच्या गोष्टी निक्षून विसरायला होतात.अलिकडच्याच गोष्टी विसरणं म्हणजे काही विशेष नाही. असं वाटून ह्या व्यक्ती आपलं समाधान करून घेत असतात.
अशावेळी अश्या व्यक्तीनां,हळू हळू प्रगत होत चाललेल्या व्याधीची सारखी सारखी आठवण करून देऊ नेये.असं स्पेशालिस्टचं म्हणणं होतं.फक्त अशा व्य्क्तीवर कसून लक्ष ठेवायची जरूरी असते.

असा एक्का-दुक्का प्रसंग गुरूनाथकडून केला गेला की सुम्या खूप काळजीत जायची.तिला मनात यायचं एव्हडं सोडलं तर गुरूनाथची तशी तब्यत उत्तम होती.आपल्यापेक्षा तो जास्त जगेल असं तिच्या मनात यायचं.परंतु,आता मी आहे तोपर्यंत त्याच्याकडे लक्ष दिलं जातं.माझ्या पश्चात त्याचं कसं होणार?असं तिला मनोमनी वाटायचं.पण मग तिच्या निर्वतलेल्या नवर्‍याचे शब्द तिला आठवायचे.तो तिला म्हणायचा जे होणार आहे ते चुकणार नाही.ही काळ्या दगडावरची रेष आहे.
आपल्या ताब्यात काहीच नसतं.फक्त निसर्गाने आपल्याला विचार शक्ती दिल्याने बरे वाईट विचार करायची आपल्याला मुभा असते.मग अशी मुभा असल्यावर आपण पॉझीटीव्ह विचार करण्याची मुभा का पत्करूं नये?

तो तिला म्हणायचा,ह्या जगातून निघून गेल्यावर ती विचारकरणारी व्यक्ती शंभर टक्के सर्व व्यापातून मोकळी होते.आणि हे प्रत्येकाला माहित असतं.मग आपल्या पश्चात आपण ज्याची काळजी करतो त्या व्यक्तीचं निश्चीतच चांगलंच होणार असा पॉझीटीव्ह विचार का करू नये? सुखी रहावं की दुःखी हे आपल्या हातात असल्याने स्वतःला सुखी ठेवण्याची पराकाष्टा करावी.
सुम्याला आपल्या नवर्‍याची समजूतदारपणे सांगण्याची ही हातोटी आठवून प्रकर्शाने त्याची याद आली.

एकदा त्यानेच तिला तिचे वडील गेल्यानंतर ती त्यांची सतत काळजी करून दुःखी व्हायची हे पाहून तिला सांगीतलं होतं की,लोक गणपतीबाप्पाजवळ जाऊन हात जोडून मनात आठवून आपलं दुःख सांगत असतात.त्यांना कळत असतं की हे केवळ श्रद्धेपोटी केलं जातं.पण त्यामुळे त्यांना मन:शांती मिळत असते.मग तुला ज्यावेळी तुझ्या वडीलांना काही सांगायचं असेल तेव्हा त्यांच्या फोटोजवळ जाऊन मनात आठवून तुझं मन हलकं कर.तुझ्या मनावरचा भार कमी होईल.हे त्याचे उपदेश लक्षात येउन ती भावनावश होऊन त्याच्या फोटोजवळ जाऊन त्याला उद्देशून बोलायला लागली.तिला कळत होतं की तो या जगात नसल्याने त्याला हे काही ऐकायला जाणं शक्य नव्हतं.

देवाला चांगली माणसं आवडतात म्हणून तो त्यांना लवकर आपल्याकडे बोलावीत असतो असं म्हणतात. तुम्ही लवकर गेलात आणि तुम्ही सुखी झालात.गुरूनाथसुद्धा तुमच्यासारखा चांगला असल्याने त्याला आता देवाने बोलावून घ्यावं.तो जास्त दिवस जीवंत राहिल्यास फारच भ्रमीष्ट होईल.त्याने आयुष्यभर दू:खच काढलं आहे आणि माझ्याच्याने हे बघवणार नाही.माझ्या मनात आलेला हा दुष्ट विचार तुम्हाला सांगून माझ्या मनावरचा भार मी हलका करीत आहे एव्हडंच.
असं म्हणून अलगद ती आपल्या बिछान्यावर येऊन लेटली आणि गुणगुणू लागली,

पर्वताच्या उतरणीवर
दिसू लागले आभाळ
चढणीच्या वाटेवर
स्वैर पक्षांचा थवा हेरण्याचा
गेला तो काळ

अपेक्षा लोपून गेली
उमेदीने पाठ फिरविली
नैराशाने गांठ बांधली

भुतकाळातील यातनां
भविष्यकाळातील स्वपनें
मिसळती एकच वेळी
चेहऱ्यावरी दिसती
दुःख अन कष्ट
राहूं कशी मी संतुष्ट?

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)_