सुमधूर हास्य आणि त्याचं रहस्य

“असं म्हटल जातं की प्रेमामुळे जातीभेदाचे,शिक्षणाचे आणि भाषेचेसुद्धा अटकाव दूर होतात, पण जर का त्या प्रेमात विनोद नसतील,हास्य नसेल,मजेदारपणा नसेल तर मात्र पैजेने मी तुम्हाला सांगेन की ते प्रेम जास्त काळ टिकेल याबद्दल मी साशंकच राहिन.” इति रघुनाथ

रघुनाथ कामत आणि माझ्यात नेह्मीच कोणत्या ना कोणत्या विषयावर चर्चा चालू असते.त्यावर वाद होतात.एकमेकाला मुद्दा पटवण्याच्या प्रयत्नात आम्ही निश्चीतच असतो.पण हास्याच्या विषयावर आम्ही काही चर्चा केली तर बरेच वेळा आमची एकवाक्यता असते.अलीकडे असंच झालं.
एकदा आम्ही दोघे एका हॉटेलात चहा घ्यायला गेलो होतो.नेहमीप्रमाणे आमची चर्चा चालू होती पण ह्यावेळी विषय होता महाराष्ट्रातल्या शेतकर्‍यांच्या समस्येवर.रघुनाथचं म्हणणं असं होतं की शेतकर्‍यांना सरकारने कर्ज माफी द्यावी.पण माझा मुद्दा असा होता की असं वरचेचवर करणं बरं नाही.चर्चा रंगात येत होती तेव्हड्यात एक माणूस आपल्या खांद्यावर एक लहानसं माकडाचं पिल्लू ठेवून हॉटेलच्या आत शिरत असताना आम्ही दोघांनी पाहिलं.आणि आम्ही दोघेही एकमेकाकडे पाहून हसलो.

मी रघुनाथला म्हणालो,
आपण दोघे जे काही आता एकाच वेळी हसलो त्यावरून मला एक लक्षात येतं, नव्हे तर मी तुला खात्रीपूर्वक सांगतो, उर्‍यापुरलेल्या आयुष्यात हा क्षण आपण कधीच विसरणार नाही.विशेषकरून त्या माकडाच्या पिल्लाच्या द्रुष्टीकोनातून विसरणार नाही.

रघुनाथ मला म्हणाला,
सुमधूर हसण्याबद्दल मला विशेष वाटतं.
जगातल्या असतील नसतील त्या समस्या आपल्या मनातून येत असतात.जसा एखादा पायपीट करणारा, फक्त आपल्या पायवाटेकडेच द्रुष्टी ठेवून चालत असतो किंबहूना जर का तो इकडे तिकडे बघून चालण्याच्या प्रयत्नात असता तर कदाचित त्याला अडखळे नसलेला,सुखदायक मार्ग निवडता आला असता,आपण शेतकर्‍याच्या कर्जावर चर्चा करीत होतो ह्या विषयावर सगळीकडे चर्चा चालली आहे.माझ्या द्रुष्टीने ही चर्चा रटाळ वाटायला लागली होती.आपली एकाच मार्गावर पायपीट चालली होती, हे तशातलं काहीसं म्हणावं लागेल.

पण जर का, अशावेळी, म्हणजे अशी रटाळ चर्चा करत असताना, एखादी विनोदाची फुलबाजी बघायला मिळाली तर मात्र त्या रटाळ चाकोरीतून अंमळ बाहेर आल्यासारखं नक्कीच भासेल.त्याचं कारण अशी फुलबाजी योग्यवेळी येणं आणि तिने अनपेक्षीतपणे येणं हे त्याचं कारण म्हणावं लागेल.ती व्यक्ती त्या माकडाच्या पिल्लाला खांद्यावर ठेवून प्रवेश करताना पाहिल्यावर आपण दोघे खसखसून हसलो.तुझं म्हणणं बरोबर आहे.
हा असा क्षण आपण कधीच विसरणार नाही.

मी रघुनाथला म्हणालो,
विनोद हा असाच कामात येतो.विनोदातूनच हास्य निर्माण होतं.आपण एका गोष्टीच्या अपेक्षेत असतो आणि पिळवटलेलं दुसरंच ऐकायला येतं हिच तर त्या विनोदाची गोम आहे.जगाकडे पहाताना जरा तिरकस पहावं लागतं.आणि ते पहाणं तुमच्या मनात चिकटून रहातं. तुमच्या मेंदूने नवीनच दुवा स्थापित केलेला असतो.हे माझं म्हणणं मला अगदी अलंकारिक किंवा रुपकात्मक असं म्हणायचं नाही.उलट मला शब्दश: किंवा नैसर्गिकपणे म्हणायचं आहे.उदाहरण द्यायचं झाल्यास जणूं तुम्ही नवीन भाषा शिकता किंवा नाचण्याच्या नव्या स्टेप्स शिकता अगदी त्याचप्रमाणे.

रघुनाथला माझं हे म्हणणं खूप पटलेलं दिसलं.हास्य ह्या विषयावर आमच्या दोघांमधे एकवाक्यता यायला कठीण काहीच नसतं.किंबहूना एकमेकात जास्त काही बोलण्याची चढाओढ लागली तरच नवल नाही.

रघुनाथ आता अगदी रंगात आलेला दिसला.
मला म्हणाला,
“हास्याला भाषा,देश,जातपात,धर्म कर्म काहीही नसतं.कसं ते सांगतो.”
रघुनाथ मला काहिसं रंजित गोष्ट सांगणार आहे हे त्याने केलेल्या अविर्भावावरून माझ्या लक्षात आलं.मी पण अंमळ कान टवकारून ऐक्त होतो.

मला म्हणाला,
सुमधुर हास्य केल्याने जगाकडे नव्याने पाहिल्यासारखी आपली द्रुष्टी निर्माण होते,निरनिराळे लोक एकाच जागी आणल्या सारखं होतं.जरी जमलेले सर्व लोक एकच भाषा बोलत नसतील,आणि समजा एखादी मुकी चित्रफीत पहाण्यासाठी ते सर्व एकत्र जमून पहात असतील तर अशावेळी थोडाकाळ एकाच जगात वास्तव्य करीत आहो असं त्यां सर्वांना वाटेल.
अशावेळी एकमेकाच्या विश्वात जबरीने लादलेल्या कुठल्याही सीमारेषा सापडणार नाहीत,फक्त शब्दांच्या पलिकडे गेल्यासारखं वाटेल.”

मी रघुनाथाला म्हणालो,
“मी तर म्हणेन,
जर का दोन समोरासमोर आलेल्या व्यक्ती अगदी एकमेकाशी पटवून घेत आहेत असं तुम्हाला वर्तवायचं असेल तर मुद्दाम लक्ष देऊन पहा,कोणती तरी एक गोष्ट त्या दोघोनाही हसायला भाग पाडत असावी.
असं म्हटल जातं की प्रेमामुळे जातीभेदाचे,शिक्षणाचे आणि भाषेचेसुद्धा अटकाव दूर होतात, पण जर का त्या प्रेमात विनोद नसतील,हास्य नसेल,मजेदारपणा नसेल तर मात्र पैजेने मी तुला सांगेन की ते प्रेम जास्त काळ टिकेल याबद्दल मी साशंकच राहिन.”

मला रघुनाथ म्हणाला,
“आता मी जे तुम्हाला सांगत आहे ते सर्वांनाच माहित आहे.पण त्याचा उल्लेख मी जर केला नाही तर हास्यावरची चर्चा नक्कीच अपुरी राहिल्यासारखी होईल.
हास्यामुळे शरीरात एन्डोरफीन्स नावाचं द्रव्य तयार होतं,मनावरचा ताण कमी होतो,आणि आपली प्रतिकार शक्ती मजबूत होते.शरीराला करून देणारे हे फायदे त्यासाठी मिळवायचे झाल्यास तुम्हाला अगदी असली हास्यजनक गोष्ट हुडकून काढायची गरज मुळीच नाही.फक्त साधं हसा.तुम्हाला नकळत सर्व फायदे मिळतील.”

माझ्या शास्त्रज्ञ म्हणून केलेल्या कारकीर्दीत,वरचेवर होणारी एक गोष्ट ह्यावेळी मला आठवली नसती हे शक्य नव्हतं.
मी रघुनाथला विचारलं,
“आता तुला मी एक गम्मत विचारतो,तुम्ही कधी अशा परिस्थितीत आलाय का? जेव्हा चार-दोन लोक एकत्र बसून एक समस्या सोडवण्याच्या प्रयत्नात असतात आणि त्यांना ते कठीण जातय,आणि मधेच कुणीतरी हास्यकारक गोष्ट सांगून सर्वाना हसवतोय.
अशावेळी ताण कमी होतो,सर्जनशीलता उंचावते,आणि काही वेळाने प्रश्नाचं उत्तर आपोआप समजतं.कुणी ह्याचा विचारही केलेला नसतो.शिवाय ते अनपेक्षीत असतं आणि अगदी बरोबर असतं.
ह्या हास्याबद्दलच्या द्रुष्टीकोनातला तिढा सोडवण्यासाठी जर का तू त्या लहानश्या माकडाच्या पिल्लाच्या उदाहरणावरून पाहिलोस,किंवा एखाद्या अपरिचीत व्यक्तीच्या द्रुष्टीकोनातून पाहिलस तर,तुला नक्कीच निर्णयाला यावं लागेल की खळखळून हसणं किंवा मधुर हास्य करणं म्हणजेच शांतीसाठी त्या क्रियेला उपयोगात आणणं.असा त्याचा उघड उघड अर्थ झाल्यास नवल नाही.”

चर्चेचा समारोप करताना रघुनाथ मला म्ह्णाला,
“तसं पाहिलंत तर माझ्या आयुष्यातल्या बर्‍याच गोष्टी मी विसरलो असेन. वाटलं तर,मी काही ना काही लक्षात ठेवतोच असा माझ्यावर विश्वास बाळगणार्‍याला विचारा हवं तर,पण एक नक्की अशी कुठचीही गोष्ट मी विसरलेलो नाही की जी ऐकून,किंवा बघून मी हसलोच नाही.”

श्रीकृष्ण सामंत (कॅलिफोरनीया)

Advertisements

टिप्पणी नोंदवा

Required fields are marked *

*
*

%d bloggers like this: