नवखा

“एकमेकात दोस्ती सांभाळल्याने जगातल्या सर्व समस्या काही सुटत नसाव्यात पण निदान,शालीनता आणि मित्रत्व असल्याने शत्रुत्व तरी तयार होत नाही.”….इति रमाकांत

सैन्यात भरती झालेले माझे बरेचसे मित्र मला अधून मधून भेटत असतात.ह्या लोकांकडून एक घेण्यासारखे म्हणजे सैन्यात राहून ह्यांच्या आयुष्यात शिस्त,धडाडी,प्रकृती धडधाकट ही वैशिष्टं अवश्य असतात.परंतु,माझा एक सैनिक मित्र रमाकंत धूरी जरा वेगळाच होता.जणू काय सर्व सौनिक मित्र करून घ्यायला कमीच पडले म्हणून की काय रमाकांत रजेवर असल्यावर सर्व साधारण जनतेत वावरताना नवखा माणूस दिसला की त्याला मित्र करून घ्यायला झपाटलेला असतो.

मला रमाकांत म्हणाला,
“जो,जो मला भेटतो तो माझा मित्र आहे असं मी समजत असतो.नवखा मात्र नवखेपण सोडून दुसरं काहीही असतो. अशा नवख्याशी जरी दहा मिनिटं बोलणं झालं तरी माझा असा समज होऊन जातो की काही पक्वान खाण्याची अपेक्षा करून जावं आणि पिठलं भात मिळावा आणि तो खाल्याने जशी समाधानी होते अगदी तसं वाटतं.
मी ज्यावेळी सैन्यात भरती झालो,तेव्हा माझ्या लक्षात आलं की,सच्च्या नवख्याशी बोलायची मी इच्छा ठेवली तरी सैन्यात तशी व्यक्ती मिळणं कठीण कारण ह्या ठिकाणी अगदी एखाद्या विचित्र वागणार्‍याची निरागसता किंवा त्याचं एखादं बिंग पसरलेलं असतंच. त्या अनुभवामुळे माझ्यात एकप्रकारची प्रतिबंधता आणि शिष्टपणा आला.सैन्य
म्हणजे एक प्रकारचं खिचडीचं भांड असतं आणि त्या भांड्यात भरपूर चविष्ट आणि आकर्षक खिचडी असते तसं. प्रत्येक सैनिक आपआपल्यापरिने खिचडी रुचकर करण्याच्या प्रयत्नात असतो.मी ह्या वातावरणात मग्न होण्याच्या प्रयत्नात असतो.ती खिचडी संपन्न करावी की ती खपवून घ्यावी ह्या प्रयत्नात असतो.

सैन्यात थोडे दिवस काम केल्यावर थोडे दिवस विश्रांतीसाठी रजा मिळते.अशी रजा मिळाल्यावर मी आणि माझी पत्नी कुठेतरी नविन गोष्टी पहाण्याच्या शोधात असायचो.
कोकणात कितीतरी गावात सृष्टीसौन्दर्य पहायला मिळतं.ह्यावेळी चिठ्या टाकून निवडलं जाईल त्या गावात जायचं ठरलं.असंच एक गाव निवडलं.वरती नीळं नीळं आकाश आणि खाली हिरवेगार डोंगर हे दृश्य पाहून आणि त्यामधला विरोधाभास पाहून माझ्या मनात त्याबद्दलची उज्वल चित्रं उभी राहिली.आणि माझ्या संवेदना जास्त तीव्र झाल्या. आंब्याच्या झाडांच्या बनातून पुढे पुढे जात असताना काही अर्धे पिकलेले आंबे झाडाच्या मुळाशी पडलेले होते आणि त्यावरच्या गोड रसावर ताव मारण्यासाठी घोंघावणार्‍या माशांचा आवाज मला स्पष्ट ऐकायला येत होता.आंब्याच्या बनामधून बाहेर पडल्यावर लांबच लांब जाणार्‍या रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला हिरवे-गार भात-शेतीचे मळे पहात असताना एका उंचवट्याच्या जागी एक छोटसं मंदीर दिसत होतं.मंदिराच्या बाहेर आल्यावर गवत कापल्यावर वास येतो तसा तांदळाच्या लोंब्यानी वाकलेल्या रोपांचा वास वार्‍याच्या झोतीबरोबर मंदिरात शिरत होता.आजुबाजूला इतकी शांतता होती की आमच्या दोघांचं त्या देखाव्या संबंधाने स्तुतीसदृश्य बोलणं त्या शांततेचा भंग तर करीत नाहीना असं आम्हाला वाटलं.

मारुतीच्या देवळात थोडावेळ बसावं असं वाटलं.माझी पत्नीपण माझ्याशी सहमत होती.तेव्हड्यात एक आजीबाई आमच्याजवळ येताना पाहिली.आजी म्हणावी तसे तिचे डोक्यावरचे सर्व केस पांढरे शुभ्र होते.तोंडावर थोड्याश्या सुरकुत्या दिसल्या.तिने आमची चौकशी केली आणि म्हणाली,
“मी ह्या मंदिराचं रोजच साफ-सफाईचं व्रत करते.ह्याला खूप वर्ष झाली.तुमच्यासारखे नवखे किंवा अनोळखे मंदिरात आले की मी नेहमी त्यांना थोड्यावेळासाठी आमच्या घरी यायला विनंती करते.तुम्ही याल का?”

सुरवातीला मी थोडा चिंतीत होतो पण माझ्या पत्नीचा रुकार बघून आम्ही ह्या आजीच्या घरी गेलो.आजीच्या मुलीने आमच्यासाठी थोडा नाश्ता तयार केला आणि आम्ही तो रुची घेत खाल्ला.आणि जाताना त्यांनी आम्हाला पिशवीभरून आंबे दिले.
आम्हा दोघांना त्या आई-मुलीने दिलेला आदर सत्कार पाहून आम्ही खजिल झालोच शिवाय ती दोघं आम्हाला आणि आम्ही त्यांना नवखे असूनही थोड्या काळापुरता त्यांच्या जीवनात आम्हाला त्यानी सामावून घेतल्याबद्दल आम्हाला रहावलं नाही.जाता जाता मी माझ्या खिशात हात घालून मिळतील तेव्ह्ड्या सुट्या नोटा बाहेर काढून तिच्या हाताच्या ओंजळीत ठेवून मी तिचे दोन्ही हात दाबून धरले.आणि सद्गदीत झालो.

चिठ्ठीतून सुचवलेल्या ह्या गावात आम्ही सहलिला येऊन एक नवीनच अनुभव घेऊन जात आहो ह्याबद्दल विशेष वाटून निघताना आम्ही त्यांना हसमुख चेहर्‍याने अलिंगन देऊन घरी परतलो.

ह्यानंतर मला नवखा असा कोणीच भेटला नाही.ग्रोसरीच्या दुकानात,बाजारात,एखाद्या रेस्टॉरंटमधे किंवा अन्य कुठेही कुणी भेटला की मी पुढाकार घेऊन त्याच्याशी संवाद साधतो.खिचडी रुचकर व्हावी ह्या प्रयत्नात मी असतो.कुणी नवखा दिसल्यास त्याच्याशी आपणहून बोलायचा धीर करायचा नाही हा विचारच माझ्या मनातून गेला आणि त्या नवख्याबरोबर बोलण्याची एकप्रकारची निकड तयार होऊन त्या नवख्याशी कसा समन्वय साधावा ह्या प्रयत्नातमी असतो.माझ्याकडून होणार्‍या संक्षिप्ततेमुळे, काही थर उचकलेले जातात हे असे थर जे ह्या जगाकडून आणि ह्या समाजाकडून आपल्यावर बोज्याचा स्वरूपात भार समजून टाकले जातात आणि सहप्रवाशाबरोबर होणार्‍या घनिष्ठ नात्यात चकाकी आणण्यासाठी अनुमती देण्यात कारणीभूत होतात.

सर्व स्थरातल्या लोकांकडून,दिवसांशी,मार्गांशी,जागांशी,गोष्टींशी आणि क्षणांशी आपण सहभागी व्हावं अशी उत्सुकता दाखवली जते.आणि हे मला फारच भावतं.नवख्याशी सलगी करताना मी काळजी घेत असतो की कुठे मी अनुरूप होईन आणि ते सुद्धा अशा तर्‍हेने की कुणाच्या निष्कारण अंतस्थात शिरणार नाही. बोलण्यात अगदी संक्षिप्त
राहून हवं तेव्हडंच बोलून झाल्यावर मी एक नवा मित्र मिळवला ह्याचं मला समाधान होऊन बरं वाटतं.बरं वाटून घ्यायलासुद्धा अलीकडे किंमत द्यावी लागते.एकमेकात दोस्ती सांभाळल्याने जगातल्या सर्व समस्या काही सुटत नसाव्यात पण निदान,शालीनता आणि मित्रत्व असल्याने शत्रुत्व तरी तयार होत नाही.आता मी नवख्याशी हसायचा
प्रयत्न करतो,निष्कारण भयभीत होत माही आणि त्या आजीला आणि तिच्या मुलीला त्यांनी केलेला नाश्ता फार रुचकर होता हे ही सांगायला विसरत नाही.”

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)

Advertisements

टिप्पणी नोंदवा

Required fields are marked *

*
*

%d bloggers like this: